Symboliseren of mentaliseren kunnen we omschrijven als het komen tot een psychische verwerking, het komen tot een mentaal verteren.
In een poging dit proces van symboliseren of mentaliseren duidelijk weer te geven, maak ik in het eerste hoofdstuk gebruik van een aantal psychoanalytische theorieën en visies.
Het ontstaan van een eerste psychische verwerking of mentalisatie vindt reeds op zeer jonge leeftijd plaats. Mentaliseren is een term van Bion, die hij omschrijft als het omzetten van een affectieve ervaring in gedachten. Zo kan voor de baby de 'gedachte' borst pas ontstaan wanneer de borst er niet is en de frustratie daarover verdragen kan worden. Freud en Lacan bekijken het accepteren van het tekort meer vanuit een oedipaal niveau en benoemen dit met de term castratie. De vader als 'derde' zal moeder en kind separeren en het ontbrekend object, de fallus, benoemen. Het accepteren van het tekort is steeds opnieuw een beproeving, doch een noodzakelijke beproeving, die de toegangsweg opent naar een nieuw ontwikkelingsstadium. Het vrouwelijk verlangen en de vrouwelijke seksualiteit worden gekenmerkt door een specifiek karakter, namelijk het feit dat ze zich voorbij de fallische wet situeren. Omdat de vrouw nooit volledig onderworpen is aan de castratie, staat ze steeds in contact met het reële.
Een volgend hoofdstuk belicht kort een aantal ontwikkelingstaken van de adolescent. Het is vooral met betrekking tot de seksuele ontwikkeling van de adolescent dat er opnieuw een confrontatie met het tekort plaatsvindt. Omdat de seksualteit heropgenomen wordt op het moment van de oedipale verdringing, is er een herbevestiging nodig van de Symbolische Wet. De adolescent zal echter pogen de castratie en het accepteren van het tekort te weigeren of te loochenen.
In het derde hoofdstuk wordt de link gelegd tussen het komen tot een muzikale vorm en het symbolisatieproces. Vanuit het standpunt dat muziek toegang heeft tot het traumatische, tot het reële, kunnen we besluiten dat muziek een zeer dankbaar medium is om een eerste psychische verwerking of symbolisatie tot stand te laten komen. Ook het muzikale genot en de vrouwelijke jouissance worden met elkaar in verband gebracht als zijnde twee elementen, de muziek en de vrouw, die allebei toegang hebben tot het reële.
Het praktijkgedeelte van deze scriptie beschrijft het muziektherapeutisch proces van Silvie. Silvie is een adolescente met een incestverleden, die doorheen een muziektherapeutisch proces tot mentaliseren komt. Vanuit haar problematiek kwam ik tot mijn thesisonderwerp: "Vrouw en Symbolisering".
Aan de hand van drie sessies probeer ik het mentaliseringsproces dat Silvie doormaakte, te schetsen. Wat begon als een traumatisch kinderlied, kon na een lange periode voorzichtig verwoord worden als een gevoel van verlating, om daarna de pijn en het verdriet daarbij door te werken. In de relatie tussen Silvie en mij werden mijn draagkracht en overlevingscapaciteiten vaak op de proef gesteld.
Het was telkens opnieuw een zware inspanning om Silvie niet op te geven en onvoorwaardelijk bij haar te blijven. Gedurende het therapeutisch proces was mijn postie als muziektherapeut niet altijd even duidelijk. Ik liet me vaak meeslepen in Silvie's woordenwereld en moest me steeds opnieuw bewust worden van hetgeen er zich afspeelde tussen ons. In een volgende periode krijg ik als therapeut meer ademruimte omdat Silvie voor zichzelf een plaats heeft gevonden. Deze verworven zelfstandigheid van Silvie is duidelijk merkbaar in de vorm van een muzikale dialoog. Het samen musiceren verloopt steeds vlotter en stilaan gaat er een zeker plezier mee gepaard. Het afscheid is de laatste fase in de therapie, een fase waarin opnieuw een gevoel van verlating doorgewerkt moet worden opdat Silvie haar verworvenheden van de therapie zal kunnen behouden.