Op 7 januari vond in het Psychiatrisch ziekenhuis van de Broeders Alexianen te Tienen onze studiedag plaats met als titel: De cadens in muziektherapie - over afscheid nemen.
Graag publiceren wij hier de lezing van psychotherapeut Jef Dehing.
Jef Dehing (° 1939) is psychiater en psychotherapeut, leeranalyticus bij de Belgische School voor Jungiaanse Psychoanalyse en bij de opleiding in de psychoanalytische psychotherapie te Kortenberg (postgraduaat K.U.Leuven), lid van de Vlaamse Vereniging voor Psychoanalytische Therapie. In privé-praktijk te Brussel.
"La réalité offre-t-elle rien d'aussi parfait que la musique, qui rend sonore l'ordre de l'univers?" (Farrachi 2004, p. 8)
Jef Dehing
In deze lezing wil ik de relatie tussen muziek en psychotherapie (en ook de relatie tussen therapeut, patiënt en muziek) benaderen vanuit twee invalshoeken.
1. Eerst wil ik proberen de muzikale taal te situeren tegenover de gesproken taal. Ik ga hierbij uit van Bions model over de ontwikkeling van het denken: hij beschrijft hoe ingeboren pre-concepties zich bij de mens - in een voortdurende wisselwerking met de omgeving - ontwikkelen tot gedachten en concepten; zo krijgen ze een talige uitdrukking en verwerven ze 'psychische kwaliteit'. De moederlijke rêverie, haar niet aflatende bereidheid om de niet-verbale (pre-psychische) boodschappen van haar kind op te vangen, te bevatten, te 'verteren' en aan de baby terug te geven, bekleed met expliciete, 'psychische' betekenis, speelt hierbij een belangrijke rol. Welke functie heeft de muziek in deze interactie?
2. Het tweede deel is gewijd aan het verband tussen muziek en de 'autistisch-contigue' positie. De rol van muziek en ritme in de psychologische ontwikkeling wordt onderzocht. Ook worden enkele bedenkingen geformuleerd over de therapeutische werking van muziektherapie. Ik stel de hypothese voorop dat deze grotendeels non-verbale therapie haar effectiviteit dankt aan het feit dat muziek een niet- discriminerende taal hanteert.
3. Tenslotte ga ik even in op rouwarbeid en muzikale schepping. Van bij de geboorte confronteert het menselijk bestaan ons met talloze verliezen: geliefde per-sonen, dingen en plaatsen waarvan we houden, waarden, illusies en dromen, jeugd, gezondheid ... en tenslotte het leven zelf. Elk verlies doet pijn en noopt tot rouwen: verdriet, woede, onmacht en angst.
Een pessimistische visie? Neen, want elk verlies verwijst naar iets dat goed was, en het rouwproces stelt ons in staat de band ermee te bewaren, te re-creëren op symbolische wijze. Hier vindt alle echte creativiteit haar oorsprong. Echte scheppende activiteit overstijgt het verdriet - zonder het te ontkennen.
Het mysterie van de 'eeuwige' muziek zullen we wel nooit doorgronden. Wel wil ik even ingaan op het verband tussen rouwarbeid en muzikale schepping: hoe gingen klassieke componisten om met verlies, lijden en dood? Met enkele muziekvoorbeelden - natuurlijk een subjectieve keuze - wil ik proberen dit te illustreren.